Çiçek Açması Kontrol Ediliyor Veya Hızlandırılıyor
Balkonumda ilk yıl her şeyi tesadüfe bırakmıştım: sardunya ne zaman isterse çiçek açar, Noel kaktüsüm Ocak'ta uyanır, orkidem iki yıl boyunca sadece yaprak yapar diye düşünüyordum. Sonra fark ettim ki bitkiler aslında çok net sinyallerle çalışıyor ve o sinyallerin neredeyse tamamı elimizin altında: gün uzunluğu, gece sıcaklığı, ışık şiddeti ve besleme dengesi. Bu dördünü bilinçli kullanmaya başladığımda çiçeklenmeyi haftalarca öne çekebildiğimi, bazen de bilerek geciktirebildiğimi gördüm. Aşağıda kendi denemelerimden çıkardığım, evde uygulanabilir yöntemleri sırayla anlatıyorum.
Önce Bitkinin Takvimini Öğrenin: Gün Uzunluğu Meselesi
Yaptığım en büyük hata, bütün bitkilere aynı davranmaktı. Oysa çiçeklenme açısından üç ana grup var ve bunu bilmeden ışıkla oynamak boşa kürek çekmek oluyor.
| Grup | Ne ister? | Örnekler |
|---|---|---|
| Uzun gün | Günde yaklaşık 14 saatten fazla ışık | Ispanak, marul (tohuma kaçarken), bazı kadife çiçekleri |
| Kısa gün | Günde 10-12 saatten az ışık, kesintisiz karanlık | Noel kaktüsü, kasımpatı, poinsettia |
| Nötr | Gün uzunluğuna aldırmaz, yaşa ve sıcaklığa bakar | Domates, biber, çilek çeşitlerinin çoğu, gül |
Kısa gün bitkilerinde kritik nokta ışığın süresi değil, karanlığın kesintisizliği. Noel kaktüsümü salonda tutuyordum ve akşam 11'e kadar yanan lamba yüzünden hiç tomurcuk yapmıyordu. Onu her akşam saat 18.00'de kullanmadığım bir odaya alıp sabah 8'de geri çıkardım; altı hafta sonra dallar tomurcuk kaynıyordu. Karton kutu ya da koyu bir örtü de aynı işi görür, yeter ki her gün aynı saatte yapın.
- Karanlık dönemi bölmeyin; gece yarısı 10 dakika ışık bile sayacı sıfırlayabiliyor.
- Uzun gün isteyen bitkilerde kış aylarında sabah 2, akşam 2 saat ek aydınlatma yeterli oluyor.
- Yapay ışık kullanıyorsanız zamanlayıcı şart; insan hafızası bu iş için güvenilir değil.
Sıcaklık: Hem Fren Hem Gaz Pedalı
Sıcaklık benim için en hızlı sonuç veren kaldıraç oldu. Bazı bitkiler çiçek tomurcuğunu ancak gece serinliği hissedince oluşturuyor. Falenopsis orkidem, gece sıcaklığı 15-17 dereceye inen bir pencere kenarında iki hafta durduktan sonra çiçek sapı verdi; kaloriferin üstündeki sabit 23 derecede aylarca hiçbir şey yapmamıştı.
Bunun tersi de geçerli. İlkbaharda çiçek açmasını hızlandırmak istediğim saksıları gündüz güneşli, rüzgârsız bir köşeye alıyorum; toprak ısındıkça kök faaliyeti artıyor ve tomurcuklar daha çabuk kabarıyor. Geciktirmek istediğimde ise tam tersini yapıyorum: saksıyı serin ve gölge bir yere çekmek çiçeklenmeyi rahatlıkla 7-10 gün öteliyor. Misafir geleceği hafta lavantamın en gösterişli hâlde olmasını istediğimde bu numarayı kullanıyorum.
Bir de soğuklama var. Lale, sümbül, nergis gibi soğanlar belli bir süre soğukta kalmadan çiçek açmıyor. Buzdolabının sebzelik bölümünde kâğıt torba içinde 10-12 hafta bekletilen soğanları saksıya diktiğimde, dışarıdakilerden çok önce çiçek aldım. Meyve veren küçük ağaçlarda da benzeri geçerli; kışı fazla ılık geçiren bir balkonda tomurcuk zayıf kalıyor.
Işık Şiddeti, Besleme ve Küçük Stresler
Gün uzunluğu takvimi belirliyor, ışık şiddeti ise çiçek sayısını. Aynı sardunyayı yarım gölgede ve tam güneşte denedim: gölgedeki dal uzattı, güneşteki daha kısa boylu kaldı ama üç katı çiçek verdi. Yetersiz ışıkta bitki yetiştirmenin kendine has yöntemleri var elbette, ama çiçek beklentisi varsa mümkün olan en parlak noktayı ayırmak gerekiyor.
Beslemede en sık gördüğüm hata azot fazlalığı. Yaprak gübresiyle beslediğim biberlerim kocaman yeşil çalılara dönüşmüş, çiçek düşürüyorlardı. Çiçeklenme dönemine yaklaşırken azotu kısıp fosfor-potasyum ağırlıklı bir karışıma geçmek işi çözdü.
- Tomurcuk döneminden yaklaşık 3-4 hafta önce azotu azaltın.
- Hafif kontrollü su kısıtlaması bazı bitkilerde çiçeklenmeyi tetikliyor; ama yaprak pörsümesine kadar götürmeyin.
- Fesleğen, nane gibi otlarda tam tersi: uç alarak ç