Bitkilerdeki Sarılık ve Beslenme Eksikliğini Anlamak

Balkonumdaki ilk domates saksısında yaprakların alttan sararmaya başladığını gördüğümde ilk düşüncem hastalıktı. İnternette gördüğüm her ilaç tarifini denedim, hiçbiri işe yaramadı. Sonradan anladım ki bitkinin derdi mikrop değil, açlıktı. O günden beri sarı bir yaprak gördüğümde önce elimi toprağa sokuyorum, sonra sulama defterime bakıyorum. Beslenme problemlerini okumayı öğrenmek, bahçecilikte bana en çok zaman kazandıran beceri oldu. Çünkü bitki konuşamıyor ama yaprağıyla oldukça net yazıyor.

Önce eleyin: Her sarı yaprak eksiklik değildir

Teşhise geçmeden önce basit sebepleri elemek gerekiyor. Ben yıllar içinde şu sırayı oturttum ve neredeyse her seferinde işe yarıyor:

• Yaşlanma: En alttaki bir iki yaprağın sararıp dökülmesi normaldir. Bitki kaynağını yukarı taşır.
• Aşırı sulama: Sarılığın en yaygın sebebi budur. Kökler boğulunca besin alamaz, sonuç eksiklik gibi görünür. Toprağın 3-4 cm altı hâlâ ıslaksa sorun gübrede değil, sulama planınızdadır.
• Işık yetersizliği: Kuzeye bakan bir pencerede solgun, uzamış ve soluk yeşil yapraklar görürsünüz. Yetersiz ışıkta yetiştirme konusu bambaşka bir yaklaşım ister.
• Kök sıkışması: Saksıdan kök çıkmışsa bitki artık o toprakta besin bulamıyordur.
• Zararlı: Yaprak altında minik lekeler, ağsı yapı veya yapışkanlık varsa mesele beslenme değil, kırmızı örümcek ya da yaprak bitidir.

Bu beşini eledikten sonra geriye kalan tabloya rahatça "beslenme eksikliği" diyebilirsiniz. Bitki beslenme eksikliği nişin ortaya çıkar sorusunun cevabı çoğu zaman tek başına gübresizlik değildir; yanlış toprak, bozuk pH ve düzensiz sulama besinin toprakta olup da köke geçememesine yol açar.

Yaprağın nerede sarardığına bakın

Bu, teşhiste bildiğim en pratik kural. Bazı besinler bitki içinde hareketlidir; eksiklik olunca bitki onları yaşlı yapraklardan söküp yeni sürgüne taşır. Yani alt yapraklar feda edilir. Hareketsiz besinlerde ise belirti önce tepe yapraklarında görünür.

Domates yetiştirenlerin en sık karşılaştığı çiçek burnu çürüklüğü aslında kalsiyum taşınamamasıdır ve neredeyse her zaman düzensiz sulamadan kaynaklanır. Toprakta kalsiyum vardır ama bitki kuru-ıslak salınımında onu yukarı taşıyamaz. Ben saksılarımı bir hafta unutup sonra sele çevirmeyi bıraktığımda bu sorun kendiliğinden bitti.

Kıvrılma ve büyüme duruşu ne anlatır

Sarılık kadar sık gördüğüm ikinci sinyal kıvrılmadır ve herkes onu hemen eksikliğe bağlar. Oysa yaprağın yukarı doğru kaşık gibi kıvrılması genellikle sıcak ve kuru havaya karşı bitkinin kendini koruma refleksidir; özellikle domateste zararsızdır. Aşağı doğru sarkan, kaskatı kıvrılan yapraklarda ise ya kök boğulması ya da aşırı gübre yanığı ararım.

Büyüme duruşu için kontrol listem şu:

1. Saksı hacmi bitkiye küçük mü? Domates için en az 15-20 litre şart.
2. Toprak sıkışıp taş gibi olmuş mu? Perlit ve kompost içermeyen bahçe toprağı saksıda birkaç ayda tuğlaya döner.
3. Gece sıcaklığı çok mu düştü? 12 derecenin altında kökler fosforu alamaz, bitki morarır ve durur.
4. Son gübrelemeden bu yana kaç hafta geçti? Saksıdaki besin her sulamada bir miktar yıkanıp gider.

Nasıl müdahale ediyorum

Eksikliği gördüğümde acele edip yüksek doz gübre atmıyorum; yanmış kökü iyileştirmek sararmış yaprağı düzeltmekten çok daha zor. Uyguladığım sıra şöyle:

• Azot için: Seyreltilmiş solucan gübresi çayı veya dengeli sıvı gübre, on günde bir. Yeşillenme genelde bir hafta içinde yeni yapraklarda görünür.
• Magnezyum için: Bir litre suya yaklaşık bir tatlı kaşığı acı tuz (magnezyum sülfat), yapraktan püskürterek. En hızlı sonuç aldığım müdahale budur.
• Potasyum için: Meyve dönemine girmiş bitkilerde potasyumu yüksek gübreye geçiyorum; muz kabuğu kompostu da uzun vadede işe yarıyor.
• Demir için: Genellikle toprak fazla alkali olduğu içindir. Şelatlı demir uygularım ve bir sonraki dikimde harcı düzeltirim.
• Genel bakım: Her sezon başında saksı harcının üçte birini kompostla yenilerim; bu tek alışkanl